“Ümumdünya Şəhərsalma Forumu kimi qlobal platformaların dəyəri yalnız müzakirələrlə məhdudlaşmır. Bu cür tədbirlər real institusional və bazar islahatlarını sürətləndirən praktik mexanizm rolunu oynayır. Azərbaycan üçün bu forum ölkəmizin qarşısında geniş imkanlar açır və şəhərsalma siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcıdır”.
Onun sözlərinə görə, son 10 ildə Azərbaycanın tikinti sektorunda ciddi genişlənmə baş verib: “Rəsmi məlumatlara və bazar müşahidələrinə əsasən, təkcə Bakıda son illərdə illik tikinti həcmi orta hesabla 2-3 milyon kvadratmetr təşkil edir. Paytaxtda yaşayış fondunun ümumi həcmi isə artıq 130 milyon kvadratmetrdən çoxdur. Bu dinamika urbanizasiya prosesinin artıq spontan deyil, ciddi iqtisadi və planlaşdırma alətləri ilə idarə olunmasını zəruri edir”.
Ekspert söyləyib ki, əsas problem isə tikintinin həcmi deyil, onun keyfiyyət və dəyər baxımından ölçülməməsidir: “Bakının bəzi ərazilərində tikinti sıxlığı normativ göstəriciləri 2-2,5 dəfə üstələyir. Eyni zamanda, şəhərdə bir nəfərə düşən yaşıl sahə göstəricisi təxminən 4-5 kvadratmetr civarındadır ki, bu da beynəlxalq tövsiyə olunan 9-10 kvadratmetr minimumundan xeyli aşağıdır. Bu fərq şəhərsalma qərarlarında iqtisadi və sosial dəyərə diqqətin artırılmasını qaçılmaz edir”.
Müsahibimizin fikrincə, nəqliyyat infrastrukturu da eyni problemlə üzləşir: “Bakıda gündəlik avtomobil sayı artıq 1.5 milyona yaxındır və pik saatlarda əsas magistrallarda yüklənmə səviyyəsi 80-90 faizə çatır. Halbuki şəhərsalma planlamasında bu göstəricinin 60-65 faiz səviyyəsində saxlanılması optimal hesab olunur. Bu, yeni layihələrin iqtisadi qiymətləndirilməsi zamanı nəqliyyat təsirinin kifayət qədər nəzərə alınmadığını göstərir”.
H.Talıbov vurğulayıb ki, daşınmaz əmlak bazarında da struktur problemlər mövcuddur: “Hazırda Bakıda orta mənzil qiymətləri mərkəzi ərazilərdə 1 kv.m üçün 2500-4000 manat, periferiyada isə 1200-1800 manat arasında dəyişir. Lakin bu qiymətlərin əhəmiyyətli hissəsi real bazar dəyərindən çox, spekulyativ gözləntilər və məhdud təkliflə formalaşır. Sistemli qiymətləndirmə mexanizmlərinin zəifliyi qiymətlərin şəffaflığını azaldır və bazar risklərini artırır”.
Palata üzvü regionlara gəldikdə isə qeyd edib ki, burada problem fərqli formada özünü göstərir: “Regionlarda son illərdə onlarla sənaye parkı, aqropark və iqtisadi zona yaradılıb. Lakin bu ərazilərdə torpaq və daşınmaz əmlakın real bazar dövriyyəsi hələ zəifdir. Bir çox hallarda bəzi ərazilərdə torpaqların istifadə səviyyəsi 30-40 faizdən yuxarı qalxmır. Bu isə investisiyaların effektivliyini aşağı salır və layihələrin geri dönüş müddətini uzadır”.
Mütəxəssis hesab edir ki, əsas səbəb düzgün qiymətləndirmə və bazar analizinin olmamasıdır: “İnfrastruktur layihələrinin bir qismi üzrə iqtisadi əsaslandırma formal xarakter daşıyır. Layihələrin daxili gəlirlilik norması, xalis indiki dəyəri kimi göstəricilər real bazar məlumatlarına deyil, optimist proqnozlara əsaslanır. Nəticədə bəzi layihələr iqtisadi deyil, inzibati qərarlarla həyata keçirilir. Bakının inkişafı artıq yeni mərhələyə daxil olur və bu mərhələdə prioritetlər dəyişir. Növbəti dövrdə əsas məsələ yeni tikinti deyil, mövcud şəhər mühitinin optimallaşdırılmasıdır. Sıxlığın azaldılması, köhnə fondun yenilənməsi, nəqliyyat əlçatanlığının artırılması və yaşıl zonaların genişləndirilməsi prioritet olacaq. Bu isə hər bir layihənin şəhərə gətirdiyi əlavə dəyərin konkret iqtisadi indikatorlarla ölçülməsini tələb edir”.
H.Talıbovun fikrincə, beynəlxalq platformalar bu dəyişiklik üçün ciddi impuls yaradır: “Belə forumlar ölkələri yalnız təqdimat etməyə deyil, həm də öz modellərini rəqəmlər əsasında yenidən qiymətləndirməyə məcbur edir. Şəhərsalma artıq yalnız memarlıq deyil - bu, milyardlarla manatlıq aktivlərin idarə olunması deməkdir. Forumdan sonra qiymətləndirmə standartlarının tətbiqi genişlənməli, vahid daşınmaz əmlak məlumat bazası yaradılmalı və layihələrin iqtisadi effektivliyi məcburi meyar kimi tətbiq olunmalıdır. Məqsəd yalnız iştirak etmək deyil, şəhərsalmanı ölçülə bilən və idarə olunan iqtisadi sistemə çevirməkdir”.
